ورق فولادی محصول تختی است که از نورد شمش تخت فولادی (تختال) به دست میآید و به صورت رول یا برگ عرضه میشود. در این صفحه انواع ورق فولادی، تفاوت نورد گرم و سرد، محدوده ضخامت‌ها، جدول وزن ورق و کاربردهای هر نوع را بررسی می‌کنیم.
ورق فولادی چیست؟
ورق به محصولی گفته میشود که ضخامت آن در مقایسه با طول و عرضش بسیار کم است. ماده اولیه آن تختال (اسلب) است که در خطوط نورد گرم به نوار فولادی تبدیل میشود. این نوار یا به همان شکل مصرف میشود (ورق سیاه) یا برای رسیدن به ضخامت کمتر، سطح بهتر و پوشش محافظ، وارد مراحل بعدی مانند اسیدشویی، نورد سرد، گالوانیزه و رنگ‌آمیزی میشود.
ورق به دو شکل عرضه میشود: رول (کویل) که نوار پیوسته پیچیده‌شده است و برگ (شیت) که به طول مشخص بریده شده است. ابعاد متداول برگ‌ها 1000×2000، 1250×2500 و 1500×6000 میلیمتر است.
انواع ورق فولادی
محدوده ضخامت انواع ورق
| نوع ورق | روش تولید | محدوده ضخامت رایج | ویژگی شاخص |
|---|---|---|---|
| ورق سیاه | نورد گرم | حدود 1.5 تا 100 میلیمتر و بیشتر | استحکام بالا، سطح تیره و زبر |
| ورق اسیدشویی | نورد گرم + اسیدشویی | حدود 1.5 تا 6 میلیمتر | سطح عاری از پوسته اکسیدی |
| ورق روغنی | نورد سرد | حدود 0.3 تا 3 میلیمتر | سطح صاف و دقت ابعادی بالا |
| ورق گالوانیزه | پوشش روی به روش غوطه‌وری گرم | حدود 0.25 تا 3 میلیمتر | مقاومت در برابر خوردگی |
| ورق رنگی | رنگ‌آمیزی پیوسته روی ورق پوشش‌دار | حدود 0.2 تا 1 میلیمتر | ظاهر تزئینی و محافظت دولایه |
| ورق آجدار | نورد گرم با غلتک طرح‌دار | حدود 2 تا 10 میلیمتر | سطح برجسته و ضدلغزش |
محدوده‌ها تقریبی و بیانگر مقادیر رایج هستند و به توان خط تولید بستگی دارند.
تفاوت ورق نورد گرم و نورد سرد
| ویژگی | ورق نورد گرم (سیاه) | ورق نورد سرد (روغنی) |
|---|---|---|
| دمای نورد | بالاتر از دمای تبلور مجدد فولاد | دمای محیط |
| کیفیت سطح | تیره، دارای پوسته اکسیدی | صاف، براق و یکنواخت |
| دقت ابعادی | رواداری بازتر | رواداری بسته‌تر |
| محدوده ضخامت | ضخامت‌های متوسط تا زیاد | ضخامت‌های کم |
| کاربرد شاخص | سازه، مخزن، ماشین‌آلات سنگین | بدنه خودرو، لوازم خانگی، مبلمان فلزی |
نورد سرد باعث کارسختی فولاد میشود؛ یعنی استحکام و سختی آن بالا می‌رود و شکل‌پذیری کاهش می‌یابد. برای بازگرداندن شکل‌پذیری، ورق پس از نورد سرد عملیات حرارتی بازپخت (آنیل) میشود.
جدول وزن ورق فولادی
| ضخامت (mm) | وزن هر متر مربع (kg) | وزن ورق 1000×2000 (kg) | وزن ورق 1250×2500 (kg) | وزن ورق 1500×6000 (kg) |
|---|---|---|---|---|
| 0.5 | 3.93 | 7.85 | 12.27 | 35.33 |
| 1 | 7.85 | 15.70 | 24.53 | 70.65 |
| 1.5 | 11.78 | 23.55 | 36.80 | 105.98 |
| 2 | 15.70 | 31.40 | 49.06 | 141.30 |
| 3 | 23.55 | 47.10 | 73.59 | 211.95 |
| 4 | 31.40 | 62.80 | 98.13 | 282.60 |
| 5 | 39.25 | 78.50 | 122.66 | 353.25 |
| 6 | 47.10 | 94.20 | 147.19 | 423.90 |
| 8 | 62.80 | 125.60 | 196.25 | 565.20 |
| 10 | 78.50 | 157.00 | 245.31 | 706.50 |
| 12 | 94.20 | 188.40 | 294.38 | 847.80 |
| 15 | 117.75 | 235.50 | 367.97 | 1059.75 |
| 20 | 157.00 | 314.00 | 490.63 | 1413.00 |
مقادیر، وزن تئوری بر پایه چگالی 7.85 گرم بر سانتی‌متر مکعب هستند. در ورق‌های پوشش‌دار، وزن پوشش نیز به این مقدار افزوده میشود.
وزن تئوری بر پایه چگالی 7850 کیلوگرم بر متر مکعب؛ وزن واقعی در محدوده رواداری استاندارد می‌تواند کمی متفاوت باشد.
فرمول محاسبه وزن ورق
اگر طول و عرض ورق بر حسب متر و ضخامت آن بر حسب میلیمتر باشد، وزن بر حسب کیلوگرم از رابطه زیر به دست میآید:
W = L × B × t × 7.85
برای مثال یک برگ ورق 1.25 × 2.5 متر با ضخامت 2 میلیمتر حدود 49 کیلوگرم وزن دارد.
رده‌های رایج فولاد در ورق
- ورق گرم سازه‌ای: رده‌های S235JR، S275JR و S355JR مطابق EN 10025-2 که با نام‌های قدیمی St37، St44 و St52 نیز شناخته می‌شوند.
- ورق سرد: رده‌های DC01، DC03 و DC04 مطابق EN 10130 که با نام‌های St12، St13 و St14 شناخته می‌شوند. هرچه شماره بالاتر باشد، قابلیت کشش عمیق ورق بیشتر است.
- ورق گالوانیزه: رده‌هایی مانند DX51D مطابق EN 10346 همراه با مقدار پوشش روی، برای نمونه Z100 تا Z275 که مجموع جرم پوشش دو طرف ورق را بر حسب گرم بر متر مربع نشان می‌دهد.
کاربردهای ورق فولادی
- ساختمان و سازه: ساخت تیرورق، ستون‌های جعبه‌ای، ورق اتصال، سقف عرشه فولادی و پوشش سوله.
- مخزن و لوله: مخازن ذخیره، مخازن تحت فشار و لوله‌های درزدار.
- خودرو و حمل‌ونقل: بدنه و شاسی خودرو، واگن و کشتی‌سازی.
- لوازم خانگی و مبلمان فلزی: بدنه یخچال، ماشین لباسشویی، کابینت و قفسه.
- تاسیسات: کانال‌های هوا، سینی کابل و تابلوهای برق.
نکات نگهداری ورق
- ورق‌های روغنی، گالوانیزه و رنگی باید در فضای سرپوشیده و خشک نگهداری شوند.
- حبس‌شدن رطوبت بین لایه‌های ورق گالوانیزه باعث ایجاد لکه‌های سفید (سفیدک) میشود؛ تهویه مناسب از آن جلوگیری میکند.
- برگ‌ها روی سطح صاف و تکیه‌گاه مناسب چیده شوند تا دچار تاب‌برداشتن نشوند.
- هنگام جابه‌جایی ورق‌های پوشش‌دار از خراشیدن سطح جلوگیری شود، چون آسیب پوشش آغازگر خوردگی است.
سوالات متداول درباره ورق فولادی
تفاوت ورق سیاه و ورق روغنی چیست؟
ورق سیاه به روش نورد گرم تولید میشود و سطحی تیره و زبر دارد. ورق روغنی با نورد سرد همان ورق به دست میآید و ضخامت کمتر، سطح صافتر و دقت ابعادی بیشتری دارد.
وزن ورق فولادی چگونه محاسبه میشود؟
طول و عرض ورق بر حسب متر را در ضخامت بر حسب میلیمتر و سپس در عدد 7.85 ضرب کنید. حاصل، وزن ورق بر حسب کیلوگرم است.
ورق گالوانیزه چرا زنگ نمیزند؟
پوشش روی مانند سدی بین فولاد و محیط عمل میکند. علاوه بر این، روی از فولاد فعالتر است و در خراشهای کوچک به جای فولاد خورده میشود و از آن محافظت میکند.
ورق St37 یعنی چه؟
St37 نام قدیمی فولاد ساختمانی با حداقل مقاومت کششی حدود 360 تا 370 مگاپاسکال است که در استاندارد اروپایی امروز با نام S235JR شناخته میشود.
رول و برگ چه تفاوتی دارند؟
رول نوار پیوسته ورق است که به شکل حلقه پیچیده شده و برگ، ورقی است که به طول مشخص بریده شده است. جنس و خواص هر دو یکسان است.
مقاطع فولادی مرتبط
میلگردتیرآهنپروفیللولهنبشیناودانی
منابع و استانداردهای مرجع
- EN 10025-2: فولادهای ساختمانی غیرآلیاژی گرم‌نوردیده، شرایط فنی تحویل
- EN 10051: ورق و نوار گرم‌نوردیده پیوسته، رواداری ابعاد و شکل
- EN 10130: محصولات تخت سردنوردیده از فولاد کم‌کربن برای شکل‌دهی سرد
- EN 10346: محصولات تخت فولادی با پوشش پیوسته غوطه‌وری گرم
- ASTM A36/A36M: مشخصات استاندارد فولاد سازه‌ای کربنی
- ASTM A653/A653M: مشخصات استاندارد ورق فولادی گالوانیزه به روش غوطه‌وری گرم
