نبشی مقطع فولادی با سطح مقطع L شکل است که از دو بال عمود بر هم تشکیل شده است. این مقطع ساده یکی از پرمصرف‌ترین اعضا در اتصالات، خرپاها، دکل‌ها و قاب‌های فلزی است. در این صفحه انواع نبشی، تفاوت نبشی فابریک و پرسی، جدول وزن نبشی و کاربردهای آن را بررسی می‌کنیم.
نبشی چیست؟
نبشی از دو صفحه فولادی به نام بال تشکیل میشود که با زاویه 90 درجه به هم متصل‌اند. این شکل، سطح مناسبی برای اتصال پیچی یا جوشی دو عضو عمود بر هم فراهم می‌کند و در عین حال در برابر نیروهای محوری کششی و فشاری عملکرد خوبی دارد. نبشی را می‌توان به تنهایی یا به صورت جفت و چندتایی برای ساخت مقاطع مرکب به کار برد.
انواع نبشی
تفاوت نبشی فابریک و نبشی پرسی
| ویژگی | نبشی فابریک (نورد گرم) | نبشی پرسی (خمکاری ورق) |
|---|---|---|
| روش تولید | نورد گرم شمش فولادی | برش نوار ورق و خمکاری سرد |
| گوشه بیرونی | تیز و قائم | گرد |
| گوشه داخلی | دارای شعاع (ماهیچه) که مقطع را تقویت می‌کند | گرد، بدون ماهیچه |
| ضخامت‌های موجود | از کم تا زیاد | معمولاً کم تا متوسط |
| کاربرد شاخص | اعضای سازه‌ای و باربر | کارهای سبک، قاب و پوشش |
نام‌گذاری و ابعاد نبشی
نبشی با طول بال‌ها و ضخامت معرفی میشود. برای مثال L 50×50×5 یعنی نبشی بال مساوی با طول بال 50 میلیمتر و ضخامت 5 میلیمتر. در بازار ایران، نبشی بال مساوی را معمولاً با شماره بال بر حسب سانتیمتر می‌نامند؛ مثلاً «نبشی 5» همان نبشی با بال 50 میلیمتر است.
جدول وزن نبشی بال مساوی
| ابعاد (mm) | ضخامت (mm) | سطح مقطع (cm²) | وزن هر متر (kg) | وزن شاخه 6 متری (kg) |
|---|---|---|---|---|
| 25 × 25 | 3 | 1.42 | 1.12 | 6.7 |
| 30 × 30 | 3 | 1.74 | 1.36 | 8.2 |
| 40 × 40 | 4 | 3.08 | 2.42 | 14.5 |
| 50 × 50 | 5 | 4.80 | 3.77 | 22.6 |
| 60 × 60 | 6 | 6.91 | 5.42 | 32.5 |
| 70 × 70 | 7 | 9.40 | 7.38 | 44.3 |
| 80 × 80 | 8 | 12.3 | 9.63 | 57.8 |
| 90 × 90 | 9 | 15.5 | 12.2 | 73.2 |
| 100 × 100 | 10 | 19.2 | 15.0 | 90.0 |
| 120 × 120 | 12 | 27.5 | 21.6 | 129.6 |
| 150 × 150 | 15 | 43.0 | 33.8 | 202.8 |
| 200 × 200 | 20 | 76.3 | 59.9 | 359.4 |
ابعاد و جرم اسمی مطابق استاندارد EN 10056-1 برای نبشی نورد گرم است. وزن واقعی در محدوده رواداری مجاز استاندارد می‌تواند متفاوت باشد.
وزن تئوری بر پایه چگالی 7850 کیلوگرم بر متر مکعب؛ وزن واقعی در محدوده رواداری استاندارد می‌تواند کمی متفاوت باشد.
فرمول محاسبه وزن نبشی
اگر طول بال (a) و ضخامت (t) بر حسب میلیمتر باشند، وزن تقریبی هر متر نبشی بال مساوی بر حسب کیلوگرم برابر است با:
W = (2a − t) × t × 0.00785
برای مثال وزن هر متر نبشی 50×50×5 برابر است با (100 منهای 5) ضرب در 5 ضرب در 0.00785 که حدود 3.73 کیلوگرم میشود. مقدار جدول (3.77) کمی بیشتر است، چون شعاع گوشه داخلی نیز در آن لحاظ شده است.
جنس فولاد نبشی
نبشی‌های سازه‌ای معمولاً از فولادهای ساختمانی غیرآلیاژی تولید می‌شوند:
| رده (EN 10025-2) | نام قدیمی (DIN) | حداقل تنش تسلیم (MPa) | مقاومت کششی (MPa) |
|---|---|---|---|
| S235JR | St37-2 | 235 | 360 – 510 |
| S275JR | St44-2 | 275 | 410 – 560 |
| S355JR | St52-3 | 355 | 470 – 630 |
مقادیر برای ضخامت اسمی تا 16 میلیمتر مطابق EN 10025-2 است.
کاربردهای نبشی
- اتصالات سازه‌ای: نبشی نشیمن و نبشی جان در اتصال تیر به ستون.
- خرپا و مهاربند: اعضای خرپاهای سقف و بادبندهای ساختمان‌ها و سوله‌ها.
- دکل‌ها: دکل‌های مشبک انتقال برق و مخابرات.
- مقاطع مرکب: ساخت ستون‌ها و تیرهای مشبک از ترکیب چند نبشی.
- قاب و چهارچوب: قاب درب، پنجره، دریچه و حفاظ.
- صنعت: شاسی تجهیزات، قفسه‌های صنعتی، سازه نگهدارنده مخازن و نوار نقاله.
نکته طراحی: در نبشی تکی، محور عبور نیرو معمولاً از مرکز سطح مقطع نمی‌گذرد و برون‌محوری ایجاد میشود. به همین دلیل آیین‌نامه‌های طراحی برای اعضای تک‌نبشی ضوابط ویژه‌ای در نظر گرفته‌اند.
نکات نگهداری نبشی
- شاخه‌ها روی تکیه‌گاه و با فاصله از زمین چیده شوند تا دچار خمیدگی و زنگ‌زدگی نشوند.
- سایزها و ضخامت‌های مختلف جدا از هم نگهداری شوند.
- پیش از مصرف، قائم بودن زاویه بال‌ها و صاف بودن شاخه بررسی شود.
سوالات متداول درباره نبشی
تفاوت نبشی فابریک و پرسی چیست؟
نبشی فابریک با نورد گرم تولید میشود، گوشه بیرونی تیز و گوشه داخلی تقویتشده دارد و برای اعضای باربر مناسب است. نبشی پرسی از خمکاری ورق ساخته میشود، گوشه گرد دارد و در کارهای سبکتر استفاده میشود.
نبشی 5 یعنی چه؟
یعنی نبشی بال مساوی که طول هر بال آن 5 سانتیمتر (50 میلیمتر) است. ضخامت نیز جداگانه بیان میشود، مانند نبشی 5 با ضخامت 5 میلیمتر.
وزن نبشی چگونه محاسبه میشود؟
دو برابر طول بال را منهای ضخامت کنید، در ضخامت و سپس در 0.00785 ضرب کنید تا وزن تقریبی هر متر بر حسب کیلوگرم به دست آید.
نبشی بال نامساوی کجا استفاده میشود؟
در جاهایی که در یک جهت به سطح اتصال یا سختی بیشتری نیاز است، مانند برخی اتصالات و اعضای خرپا.
طول استاندارد شاخه نبشی چقدر است؟
نبشی معمولاً در شاخههای 6 و 12 متری تولید میشود.
مقاطع فولادی مرتبط
میلگردتیرآهنورقپروفیللولهناودانی
منابع و استانداردهای مرجع
- EN 10056-1: نبشی‌های فولادی سازه‌ای بال مساوی و نامساوی، ابعاد
- EN 10056-2: نبشی‌های فولادی سازه‌ای، رواداری شکل و ابعاد
- EN 10025-2: فولادهای ساختمانی غیرآلیاژی گرم‌نوردیده، شرایط فنی تحویل
- ASTM A36/A36M: مشخصات استاندارد فولاد سازه‌ای کربنی
- مبحث دهم مقررات ملی ساختمان ایران: طرح و اجرای ساختمان‌های فولادی
